Je hebt het misschien al zien passeren: bij Co-Searching ontwikkelden we een methode gebaseerd op de zelfdeterminatietheorie (ZDT). Die theorie gebruiken we in onze workshops om werkzoekenden sterker te maken op weg naar hun droomjob.
Maar wat houdt ZDT nu precies in? En waarom zijn wij er zo dol op?
Onze communityverantwoordelijke Annelies legt het graag uit.
ZDT: een hele mond vol, maar ontzettend waardevol
Misschien zegt die naam je helemaal niets. Of misschien vind je 'zelfdeterminatietheorie' een vreselijk woord en had je zin om dit artikel meteen weg te klikken.
Doe dat niet! Het loont echt de moeite om iets te leren over zelfdeterminatie. Of je nu werkzoekend bent, werkt, met pensioen bent of studeert. ZDT gaat over motivatie – en dus over ons allemaal.
Corona bracht de theorie bij ons binnen
Deze theorie sluipt ons leven binnen zonder dat we het altijd doorhebben. Tijdens de coronacrisis zagen we een mooi voorbeeld. Professor Maarten Vansteenkiste, motivatiepsycholoog, werd door de regering gevraagd om de motivatie van de bevolking te onderzoeken.
Zijn opdracht: hoe zorgen we dat mensen de coronamaatregelen uit zichzelf willen volgen?
Dat is iets heel anders dan alleen maar regels opleggen. In een ideale situatie voelen mensen zich gemotiveerd om iets te doen, niet omdat ze moeten, maar omdat ze het begrijpen en belangrijk vinden.
Stok en wortel: een enge visie op de mens
In onze maatschappij wordt vaak gedacht dat mensen een stok (straf) of een wortel (geld, een diploma) nodig hebben om iets te doen. Ons systeem is zo ingericht: je werkt voor een loon. Je hebt geld nodig om te overleven, dus stoppen met werken voelt als een straf. Stoppen met studeren? Dan krijg je geen diploma.
Maar eerlijk: is dat geen enge manier om naar mensen te kijken?
De Nederlandse historicus Rutger Bregman beschreef het ook al in zijn boek De meeste mensen deugen. Wij zijn niet alleen maar stok- en worteldieren.
Mensen doen ook dingen zonder beloning
Denk eens na:
- Wie de lotto wint, stopt niet per se met werken.
- Wie al een diploma heeft, stopt niet per se met leren.
- Veel mensen doen vrijwilligerswerk zonder betaald te krijgen.
- Hobby's leveren vaak geen status of geld op, maar wél plezier.
Waarom? Omdat we allemaal geboren worden met een innerlijke motivatie om dingen te doen. Iedereen is wel voor iets te motiveren. Al verschilt dat 'iets' per persoon. Interesses en voorkeuren zijn nu eenmaal heel eigen.
Intrinsieke motivatie: je eigen motor van binnenuit
Zelfdeterminatietheorie verklaart hoe motivatie werkt die van binnenuit komt. Dat noemen we ook wel intrinsieke motivatie. Het is iets dat we allemaal bezitten, vanaf de geboorte.
Voor mensen die zoekende zijn (of juist niet zoeken) kan dit positieve mensbeeld een verhelderend inzicht zijn. Maar ook voor opvoeders, arbeidsbemiddelaars, managers en coaches biedt ZDT een mooi kader. Je creëert een omgeving waarin mensen kunnen groeien en zichzelf kunnen motiveren.
Drie basisbehoeften voor echte motivatie
Aan de basis van ZDT liggen drie universele behoeften. Ze gelden voor iedereen, over de hele wereld:
Autonomie – het gevoel dat je keuzes hebt en dingen zelf kunt bepalen.
Competentie – het gevoel dat je iets kunt en er goed in wordt.
Verbondenheid – het gevoel dat je erbij hoort en dat anderen om je geven.
Wanneer deze behoeften worden bevredigd, groeit je intrinsieke motivatie. Het omgekeerde bestaat ook: als er geen aandacht is voor deze behoeften (bijvoorbeeld in de opvoeding of op het werk), kan dat leiden tot behoeftefrustratie. Mensen lijken dan helemaal niet meer gemotiveerd.
Maar gelukkig: dit proces is omkeerbaar. Door in te zetten op autonomie, competentie en verbondenheid – zelfs bij mensen die er geen nood aan lijken te hebben – kan intrinsieke motivatie altijd weer groeien.
Wees je eigen arbeidsbemiddelaar
Misschien is dit wel de 'olifant in de kamer' voor wie werkt met zogenaamd ongemotiveerde jongeren of langdurig werkzoekenden. Misschien wordt het tijd dat we anders gaan denken.
Niet: "Hoe krijg ik iemand aan het werk?"
Wel: "Hoe geef ik intrinsieke motivatie de ruimte om te groeien?"
Ook voor jezelf kun je ermee aan de slag
Ben je werkzoekend? Wacht dan niet tot iemand jou komt vertellen wat jou motiveert. Ga er zelf naar op zoek!
Leer luisteren naar je eigen stem. Ontdek wat jou van binnenuit drijft. Stel jezelf eens vragen als:
Waar krijg ik energie van?
Wat vind ik écht leuk om te doen?
Hoe zit het met mijn autonomie, competentie en verbondenheid?
Probeer eens je eigen arbeidsbemiddelaar te zijn. Maar vergeet ook niet: hulp vragen mag altijd. Je verbonden voelen is immers zelf een belangrijke behoefte.
Zin om meer te leren?
Ben je werkzoekend en wil je meer weten over ZDT? Wil je ontdekken hoe je jouw eigen behoeften kunt herkennen en versterken? Lijkt het je leuk om hierover te praten met andere werkzoekenden?
Laat het ons weten! Wie weet organiseren we binnenkort een workshop.
