Gisteravond zag ik No Other Choice, de nieuwste film van de Zuid-Koreaanse meesterregisseur Park Chan-wook. De film wordt vaak omschreven als een "satire op het kapitalisme" en dat is het zeker, maar het is zoveel meer dan dat. Het is een genadeloze, zwartkomische en diep menselijke vertelling over wat er gebeurt met een mens als de fundamenten van zijn bestaan (werk, status, identiteit) wegvallen. Park Chan-wook schetst een portret van de moderne maatschappij waarin werkloosheid niet slechts een financiële tegenslag is, maar een wond die tot op het bot gaat en hele families kan doen ontsporen. En alsof dat nog niet wrang genoeg is, toont de film ook dat de overkant, het hebben van een baan, allesbehalve een veilige haven is.
Als het masker van de welvaart valt
De openingsscène is bijna pijnlijk idyllisch. Hoofdpersoon Man-su geniet met zijn gezin van een barbecue in hun perfecte tuin. "Ik heb het allemaal," verzucht hij. Het is een klassiek droombeeld van de middenklasse: een mooi huis, een liefhebbend gezin en een goede baan. Maar wanneer Man-su na 25 jaar trouwe dienst wordt ontslagen door de nieuwe Amerikaanse eigenaren van de papierfabriek, stort zijn kaartenhuis in.
Wat volgt is een huiveringwekkende en herkenbare neerwaartse spiraal. Het is niet alleen het verlies van inkomen dat Man-su breekt, maar de complete erosie van zijn zelfvertrouwen en identiteit. In de Koreaanse cultuur, waar werk en status onlosmakelijk verbonden zijn met wie je bent, staat ontslag gelijk aan sociale onthoofding. Man-su verandert van een trotse kostwinner in een schim die zich schaamt voor zijn situatie. Om te overleven gaat hij werken in een magazijn, maar zijn zelfbeeld is al beschadigd. Die existentiële angst, diep vanbinnen, is de motor die hem uiteindelijk zijn donkerste kant op drijft.
Man-su's oplossing voor zijn werkloosheid is even simplistisch als luguber: hij besluit de concurrentie uit te schakelen. Letterlijk. Hij begint een heuse moordcampagne om de meest kansrijke kandidaten te elimineren, die voor dezelfde jobs als hem solliciteren. Het is de ultieme, perverse daad van een man die denkt "geen andere keuze" te hebben. Het tragische is dat hij zich niet keert tegen het systeem dat hem aan de kant heeft gezet, maar tegen zijn lotgenoten.
Het gezin als stille getuige
De film maakt pijnlijk duidelijk dat werkloosheid geen solodrama is. Het gezin lijdt mee en valt langzaam uit elkaar. Man-su's vrouw Mi-ri neemt pragmatisch de touwtjes in handen, bezuinigt, neemt een deeltijdse job en zelfs hun huis te koop zet. Haar realisme is een stille aanklacht tegen zijn onvermogen om met de situatie om te gaan.
Maar de spanning sijpelt door in alles. Man-su's gekrenkte ego uit zich in een ziekelijke jaloezie op de knappe tandarts voor wie Mi-ri nu werkt. De kinderen voelen dat er iets mis is. De jonge zoon begint te stelen, alsof hij het morele kompas van zijn vader overneemt in een wereld die hem leert dat overleven ten koste van alles gaat. De muzikale dochter trekt zich steeds verder terug in haar eigen wereld. De disfunctionele familie wordt een metafoor voor een disfunctionele maatschappij .
Een radertje in een meedogenloze machine
En dan komt het punt dat jij ook al aanstipt: wat is eigenlijk de prijs van een job? Man-su's obsessie is niet alleen het werk zelf, maar het behoud van zijn status en zijn huis. Hij heeft wél andere keuzes: hij kan kleiner gaan wonen, zijn vrouw kan werken, maar dat ziet hij als falen. Hij wil koste wat kost zijn plek in de machine heroveren.
Maar Park Chan-wook laat ons genadeloos zien dat die machine niet voor mensen is gebouwd. De nieuwe eigenaren van de fabriek rationaliseren met kille cijfers. De voormalige collega die Man-su tijdens een sollicitatiegesprek ontmoet, is niet meer dan een pion in het spel. En dan is er de moderne dreiging die boven de hele arbeidsmarkt hangt: Artificiële Intelligentie. In een donker komische scène wordt Man-su tijdens een sollicitatiegesprek gevraagd naar zijn visie op automatisering. Zijn angstige vraag: "U heeft toch altijd minimaal één mens nodig?" vat de positie van de moderne werknemer perfect samen. Je bent geen vakman meer met een ziel, maar een kostenpost die, zodra de technologie het overneemt, vervangbaar wordt. De winst is het enige dat telt; de menselijke maat is daaraan ondergeschikt .
No Other Choice is een film die je bijblijft. Het is een keiharde, maar ook diep menselijke reflectie op de tijd waarin we leven. Het toont de diepe, structurele psychologische littekens die werkloosheid kan achterlaten, de kettingreactie die het in een gezin teweegbrengt, en de ijzingwekkende leegte van een bestaan als een anoniem radertje in een winstgedreven machine. De titel is een leugen die we onszelf vertellen om verder te kunnen, maar Park Chan-wook laat zien dat er altijd een andere keuze is; alleen is die vaak moeilijker en menselijker dan de weg die Man-su inslaat, en duurder dan de zogenaamde "noodbeslissingen" van bedrijfsleiders.
Nu in de cinema!
Heb jij ook een film gezien, een boek gelezen, een podcast geluisterd die je heeft doen nadenken over werk en werkloosheid? Deel jouw gedachten op de Co-Searching blog!
